Strona główna · Wskazówki dla jąkających · Autoterapia jąkania · Forum · Jak pomóc osobie jąkającej? · FAQ · Kontakt
Kluby J
Czat
Czatuje: 0 użytkowników
Materiały archiwalne
Zastosowanie obrazowania mózgu do rozwikłania tajemnicy jąkania
Obrazek

Zastosowanie obrazowania mózgu do rozwikłania tajemnicy jąkania

Namawiam do przeczytania tego tekstu. Są w nim informacje na temat przyczyn jąkania, poparte badaniami naukowymi. Jest też mowa o ogromnej roli wczesnej terapii. Myślę, że zrozumienie treści tego artykułu przyda się każdemu, bo uświadomi czym jest jąkanie. Bardzo istotne jest porównanie badania dzieci i dorosłych, bo to wskazuje na istotę jąkania.



Informacja o autorce: Dr Soo-Eun Chang jest adiunktem w departamencie nauk i zaburzeń komunikacyjnych Michigan State University. Dr Chang otrzymała stopień magistra oraz odbyła szkolenie kliniczne w naukach mowy i słuchu na Uniwersytecie Vanderbilt, a stopień naukowy doktora uzyskała na Uniwersytecie Illinois w Urbana-Champaign. Następnie kontynuowała swoje szkolenie jako pracownik naukowy w Narodowych Instytutach Zdrowia, w stacjonarnym programie badawczym Narodowego Instytutu Zaburzeń Neurologicznych i Udarów. Dr Chang prowadzi obecnie długoterminowe badania rozwoju mózgu u jąkających się dzieci, finansowane przez Narodowe Instytuty Zdrowia. Celem tych badań jest znalezienie neuronowych podstaw jąkania we wczesnym dzieciństwie oraz odkrycie rozwoju mózgu specyficznego dla płci, który prowadzi do wyzdrowienia, a nie przejścia w stałe jąkanie. Oczekuje się, że wyniki tych badań przyczynią się do zalezienia biologicznego wskaźnika trwałego jąkania się oraz opracowania nowatorskiego leczenia.



Informacja od edytora: Po dziesięcioleciach przypisywania źródeł jąkania dziecięcej traumie czy też nadmiernie unikającej osobowości, naukowcy użyli technik neuroobrazowania, by ukazać wyraźne różnice w aktywności mózgu między ludźmi, którzy się jąkają, a osobami mówiącymi płynnie. Mimo tego, że uczeni zrobili wielki postęp w zrozumieniu jąkania u dorosłych, neurologiczne podstawy jąkania u dzieci pozostają nadal w dużej mierze tajemnicą. Nadal nie wiemy, dlaczego aż do 80% dzieci przestaje się jąkać bez niczyjej pomocy, oraz nie wiemy jak odróżnić te, które wyzdrowieją bez interwencji od tych, które nie wyzdrowieją. Jednak ostatnie odkrycia potwierdzają tezę, że wczesna interwencja może poprawić lub znormalizować funkcjonowanie mózgu, zanim wywołane przez jąkanie zmiany staną się mocno zakorzenionymi (silnie zawiązanymi).



Opublikowano: 23 Sierpnia 2011 r.

Aż 5% dzieci w wieku między drugim a piątym rokiem życia jąka się. Zwykle jąkanie pojawia się, gdy zaczynają formować pierwsze proste zdania. Oprócz występowania takich wszystkim znanych objawów, jak powtórzenia, bloki i przedłużenia, które zwykle pojawiają się na pierwszych dźwiękach i sylabach wypowiadanych słów i zdań, jąkające się dzieci mogą także doświadczyć fizycznych symptomów, takich jak mrużenie oczu, naprężanie mięśni szyi i twarzy, oraz ruchy ramion lub nóg, które mogą być rozpraszające dla słuchacza. Tylko w Stanach Zjednoczonych jąka się w przybliżeniu około trzech milionów ludzi.

Biorąc pod uwagę dużą liczbę jąkających, wiemy bardzo niewiele o etiologii tego zaburzenia. Ludzie przypisywali jąkanie wielu różnym przyczynom, takim jak trauma z dzieciństwa (jak zasugerowano w filmie "Jak zostać królem"), nadmiernie krytykujący rodzice lub nadmiernie unikająca osobowość. Żadna z tych teorii nie została poparta w literaturze naukowej.

Nie wiemy także, dlaczego wiele dzieci wyrasta z jąkania w ciągu kilku lat od wystąpienia objawów, podczas gdy inne nadal się jąkają przez resztę swojego życia. Nie ma żadnych obiektywnych markerów pozwalających nam odróżnić dzieci, które wyjdą z jąkania od tych, u których jąkanie będzie chroniczne. Ze względu na to, że aż do 80% jąkających się dzieci zdrowieje spontanicznie, zatroskanym rodzicom zwykle zalecano obserwowanie i czekanie na poprawę sytuacji. Jednakże czekanie może okazać się niekorzystne dla dzieci, które mogłyby czerpać korzyści z wczesnej interwencji. Dzisiaj większość specjalistów zaleca rozważenie terapii, gdy dziecko jąka się dłużej niż 6 miesięcy, zwłaszcza gdy uważa ono jąkanie za kłopotliwe. Podczas podejmowania decyzji o terapii specjaliści mogą wziąć pod uwagę dodatkowe czynniki, takie jak wiek, w którym dziecko zaczęło się jąkać, płeć, historia rodziny, w której pojawiało się trwałe jąkanie i rozwój fonologiczny (wymowa poszczególnych dźwięków).

W tym artykule przedstawię niektóre z ostatnich odkryć w ustalaniu neurologicznych podstaw jąkania i omówię, dlaczego wczesna interwencja może być ważna w kontekście rozwoju mózgu. Wraz z pojawieniem się neuroobrazowania naukowcy otrzymali niebywałe możliwości do użycia wyszukanych technik pozwalających na przebadanie anatomii i funkcjonowania żywego mózgu. Za pomocą tych technik dowiedzieliśmy się, że ludzie jąkający się i ludzie mówiący płynnie przejawiają wyraźne różnice we wzorcach aktywności mózgu podczas produkcji mowy. Co więcej, ludzie jąkający się przejawiają subtelne strukturalne deficyty, głównie w regionach lewej półkuli wspierających płynną mowę. W przyszłości badacze mogą rozwinąć terapie maksymalizujące plastyczność mózgu, sprzyjające produkcji płynnej mowy. Omawiam także, jak możemy znaleźć obiektywne wskaźniki chronicznego jąkania, co mogłoby doprowadzić do rozwinięcia efektywniejszych metod leczenia tego złożonego zaburzenia.

Warunki wspomagające płynność mowy i neurologiczne podłoże jąkania

Wielu jąkających się zgłasza, że w pewnych sytuacjach całkowicie przestają się jąkać, na przykład, gdy mówią do swoich dzieci, czy zwierząt domowych, gdy śpiewają, gdy mówią chórem z innymi ludźmi, lub nawet gdy używają nowego sposobu wymowy (wymowa z akcentem, czy granie roli na scenie). Mówienie z opóźnionym słuchowym sprzężeniem zwrotnym, które dostarcza "echo" głosu mówiącego (mówiący słyszy swój głos opóźniony o ułamek sekundy) lub ze sprzężeniem zwrotnym przy zmienionej częstotliwości, które dostarcza informację zwrotną o głosie mówiącego z przeniesieniem wysokości tonu (mówiący słyszy swój głos w wyższym lub niższym tonie), mogą także wywołać płynność u wielu osób jąkających się. Fakt, że jąkający często wykazują znaczne zmniejszenie jąkania w warunkach zmodyfikowanego sprzężenia zwrotnego -- które zwykle zakłóca mowę osób płynnie mówiących -- sugeruje, że centra słuchowe i ruchowe w mózgu oddziałują na siebie inaczej w tej grupie w stosunku do płynnych rozmówców. Dodatkowo wiele warunków wywołujących płynność sprzyja wolniejszej mowie i zapewnia dostarczanie z zewnątrz sygnałów koordynujących dla ruchów mowy. Te warunki mogą być kompensującymi dla systemu mowy, który ma mniejszą zdolność do wykonywania gwałtownych ruchów artykulacyjnych i być może jest niezdolny do polegania na wewnętrznej koordynacji ruchów mowy.

Dane z ostatnich badań nad jąkaniem z użyciem neuroobrazowania dostarczają nam wgląd w możliwe podłoże tych warunków wywołujących płynność u jąkających się. Do głównych regionów mózgu współpracujących w celu produkcji płynnej mowy należą obszary kory czołowej odpowiedzialne za kontrolowanie planowania i wykonywania ruchów oraz obszary odpowiadające za odbieranie bodźców słuchowych zlokalizowane dalej w korze skroniowej. Regiony znajdujące się głębiej w mózgu, takie jak jądra podstawne, wzgórze, czy móżdżek także wspierają ruchy mowy poprzez wewnętrzną koordynację i sygnały sekwencjonowania. To w tych regionach mózgu i ich połączeniach naukowcy odkryli różnice w działaniu i budowie mózgu między ludźmi jąkającymi się a ludźmi mówiącymi płynnie.

Dowody na odbiegającą od normy integrację słuchowo-motoryczną

Płynna i bezwysiłkowa produkcja mowy jest możliwa dzięki ugruntowanym połączeniom między tymi regionami mózgu, które wspierają przetwarzanie dźwięku oraz planowanie i wykonywanie ruchu. Te połączenia wytwarzają się, gdy dziecko uczy się mówić poprzez dopasowywanie dźwięków usłyszanych w mowie wzorca, takiego jak matka, do dźwięków wytwarzanych przez siebie. Z czasem dźwięki mowy zaczynają pokrywać się z dźwiękami, które posłużyły za docelowe. Zgodnie z modelem mowy, kora słuchowa, która przechowuje słuchową reprezentację dźwięków mownych, jest połączona z obszarami mózgu odpowiedzialnymi za planowanie i wykonywanie czynności mowy1. To połączenie jest dokonane przez strumień grzbietowy, który badacze uważają za znacznie bardziej rozwinięty w lewej półkuli mózgu. Naukowcy twierdzą, że strumień grzbietowy anatomicznie odpowiada pęczkowi podłużnemu górnemu, głównej ścieżce istoty białej, która łączy struktury mózgu znajdujące się w przedniej (motorycznej) i tylnej (sensorycznej) części mózgu2. Pasma istoty białej działają jak kable elektryczne transmitujące impulsy nerwowe z jednej części mózgu do drugiej. Jeśli integralność tych ścieżek jest zachwiana, szybka wymiana informacji, która musi występować w obszarach mózgu wspierających mowę, także może zostać zachwiana. Część danych zebranych poprzez neuroobrazowanie wspiera pogląd, że osoby jąkające się mogą mieć odbiegające od normy połączenia w porównaniu z osobami mówiącymi płynnie, szczególnie w lewej półkuli mózgu, w której znajduje się główne pasmo istoty białej (rysunek 1). Poprzez to pasmo pęczek podłużny górny łączy regiony mózgu odpowiedzialne za planowanie mowy w dolnym regionie czołowym ze słuchowymi regionami zaangażowanymi w sensoryczne sprzężenie zwrotne dźwięków mowy poprzez korę ruchową, która jest odpowiedzialna za wykonywanie ruchów mowy (rysunek 2). Badania wykazały drobne obniżenia integralności istoty białej w lewym pęczku podłużnym górnym, zarówno u jąkających się dzieci, jak i u jąkających się dorosłych3-6.


Rysunek 1Rysunek 1
Pęczek podłużny górny (PPG) w lewej i prawej półkuli mózgu jest głównym pasmem istoty
białej, które łączy kilka regionów mózgu ważnych dla produkcji mowy. Tutaj PPG jest pokazany w lewej i prawej półkuli na podstawie 14 płynnych osób46. Lewy PPG ma bardziej gęsty obszar włókien w porównaniu z prawym PPG47, co podkreśla jego rolę we wspieraniu funkcji mowy i języka.

Rysunek 1Rysunek 2
Uproszczony model lewej półkuli mózgowej przedstawiający dolny region czołowy (planowanie mowy), korę motoryczną (wykonywanie mowy) i pęczek podłużny górny (przetwarzanie słuchowe), które jest połączone za pomocą pęczka podłużnego górnego (przedstawionego za pomocą strzałek).



Zgodnie z niektórymi badaniami, osoby jąkające się mają zwiększoną objętość i aktywność w prawej części mózgu w porównaniu z jego lewą częścią, możliwe, że w reakcji na lewostronne deficyty połączeniowe. Natomiast niejąkający się dorośli mają większą lewostronną objętość kory słuchowej. Ponadto dorośli jąkający się z największą skierowaną na prawo asymetryczną (prawa większa niż lewa) objętością mózgu w kojarzeniowym obszarze słuchowym, wykazują bardziej nasilone jąkanie i czerpią największe korzyści z opóźnionego słuchowego sprzężenia zwrotnego podczas produkcji mowy7.

Naukowcy badający wzorce aktywności mózgu dorosłych jąkających się podczas różnych zadań związanych z produkcją mowy, zauważyli niedoczynność w korze słuchowej i nadmierną aktywność w regionach motorycznych. W stosunku do kontrolnej grupy osób mówiących płynnie, jąkający wykazali podwyższoną aktywność w prawej półkuli w regionach motorycznych8-10, jak również w móżdżku11 oraz obniżoną aktywność w regionach słuchowych. W połączeniu z odbiegającą od normy anatomią w tych regionach, szczególnie w lewej półkuli, prawostronna nadaktywność może być wytłumaczona jako reakcja kompensująca na lewostronny deficyt w obszarach słuchowych.

Rozwój mózgu u jąkających się dzieci

Badania jąkających się dzieci są niezwykle ważne. Badając wyłącznie dorosłych trudno ustalić, jakie zjawiska w układzie nerwowym są odpowiedzialne za jąkanie się, ponieważ ludzie jąkający się przez dziesięciolecia mogli rozwinąć mechanizmy kompensujące, które zostały silnie zawiązane w mózgu. Te efekty kompensacyjne -- których występowanie w mózgu dziecka jest znacznie mniej prawdopodobne -- mogą krzyżować się z podstawowymi deficytami związanymi z jąkaniem. Jak się okazuje, wszystkie powyższe badania były przeprowadzane na osobach dorosłych, głównie ze względu na wyzwania natury praktycznej podczas przeprowadzania badań z wykorzystaniem neuroobrazowania na najmłodszych dzieciach.

Jednakże badacze przeprowadzili badania na dużą skalę rozpatrujące typowy rozwój mózgu u dzieci. Badania te ukazały, że struktury mózgu wspomagające rozwój mowy i języka mają przedłużony model rozrostu w porównaniu z innymi częściami mózgu (na przykład tymi odpowiedzialnymi za widzenie)12-14. Naukowcy odkryli, że pęczek podłużny górny rozwija się nawet w wieku dojrzewania15, 16. A zatem w okresie nabywania mowy możliwe jest, że struktury wspierające produkcję mowy rozwijają się inaczej u jąkających się dzieci. Dodatkowo rozwój tych struktur i połączeń między nimi może się różnić między dziećmi, które wyrosły z jąkania się, a tymi, które jąkają się nadal w wieku dorosłym. Biorąc pod uwagę to, że w typowym rozwoju mózgu te struktury zachowują szczególną plastyczność nawet na etapie dorastania, odkrycie tych różnic może wywrzeć poważne implikacje dla terapii skutkującej trwałym wyleczeniem z jąkania.

Różnice anatomiczne mózgu u jąkających się dzieci

W jedynym opublikowanym dotąd badaniu na temat neuroanatomicznych podstaw jąkania u dzieci, porównaliśmy dzieci z trwałym jąkaniem, dzieci, które naturalnie wyrosły z jąkania i grupę kontrolną złożoną z płynnie mówiących dzieci pod kątem pomiaru różnych struktur mózgu. Wszystkie z 21 dzieci były praworęcznymi chłopcami w wieku od 8 do 12 lat3. Zbadaliśmy zarówno różnice w integralności istoty białej (pasma łączącego różne obszary w mózgu), jak i różnicę w objętości istoty szarej (stworzonej z ciał i dendrytów komórek nerwowych, gdzie zachodzi przetwarzanie informacji) między grupami.

U jąkających się dzieci w porównaniu do grupy kontrolnej znaleźliśmy dowody na zmniejszoną integralność istoty białej w pęczku podłużnym górnym u podstaw kory czuciowo-ruchowej. Obniżenie integralności istoty białej w tych rejonach mózgu może oznaczać, że sygnały między obszarami planowania ruchu, wykonywania ruchu i obszarami zmysłowymi nie są transmitowane wystarczająco szybko, aby pozwolić na płynną mowę. To zmniejszenie integralności było powszechne zarówno u trwale jąkających się dzieci, jak i u tych, które same z jąkania wyrosły. Co ciekawe, grupa dzieci, które wyszły z jąkania, wykazywała pośredni poziom integralności istoty białej, wyższy od jąkających się dzieci, lecz niższy od grupy kontrolnej. Dodatkowo dzieci, które przestały się jąkać wykazywały tendencje do zwiększonej integralności istoty białej prawej półkuli mózgu w równoważnych regionach do lewej półkuli, w której jąkające się dzieci wykazywały zmniejszenie integralności. Te odkrycia wymagają potwierdzenia, aby ustalić, czy obszary mózgu wykazujące odmienny przyrost w przypadku dzieci, które przestały się jąkać (jak stwierdzono w tym badaniu) są podstawą naturalnego wyzdrowienia.

Nasze badanie dało takie same wyniki jak wcześniejsze badanie przeprowadzone z udziałem jąkających się dorosłych. To badanie wykazało, że integralność istoty białej po lewej stronie mózgu jest mniejsza w regionach kory czuciowo-ruchowej u dorosłych jąkających w zestawieniu z grupą kontrolną4. To lewostronne obniżenie integralności istoty białej występujące zarówno u dorosłych, jak i u dzieci wyraźnie sugeruje nam, że może to być jedną z ważnych strukturalnych podstaw jąkania. Chociaż dzieci w wieku szkolnym jąkały się od drugiego do czwartego roku życia i prawdopodobnie zaadaptowały jakieś zachowania kompensacyjne podobne do tych występujących u dorosłych, tego samego nie można powiedzieć o dzieciach w tym samym wieku, które wyrosły z jąkania i nie jąkały się od co najmniej dwóch lat od wzięcia udziału w badaniu. Fakt, że obie grupy wykazywały te same różnice w istocie białej w porównaniu do grupy kontrolnej, sugeruje, że ta różnica strukturalna może być związana z ryzykiem wystąpienia jąkania, niezależnie od wyniku. Dodatkowo nasze badanie wykazało znaczące różnice w integralności istoty białej w obszarze zawierającym pasma wzgórzowe i korowe między dziećmi z historią jąkania (zarówno u tych trwale się jąkających, jak i u tych, które przestały się jąkać), a grupą kontrolną. Pasma te łączą korowe regiony mózgu z podkorowymi regionami i nerwami czaszkowymi, które mogą bezpośrednio kontrolować mięśnie odpowiedzialne za mowę. Jeśli połączenia te są naruszone, to koordynacja mięśni mowy umożliwiająca odpowiedni timing, amplitudę i manipulację sekwencjami typowymi dla płynnej mowy, także może być naruszona.

Wcześniej wspomniane powiększenie objętości prawej półkuli mózgu występujące u jąkających się dorosłych17, 18 nie zostało zaobserwowane podczas badania istoty szarej u jąkających się dzieci3. Dzieci jąkające się wykazywały typową lewostronną asymetrię objętości istoty szarej, zwłaszcza w tylnych obszarach płata skroniowego (skojarzeniowy obszar słuchowy). Sugeruje nam to, że zwiększenie prawej półkuli mózgu u trwale jąkającej się osoby zachodzi z biegiem czasu. Być może przyrost kory słuchowej u trwale jąkających się dzieci jest wynikiem jąkania się przez lata (od sześciu do dziewięciu lat) po wystąpienia objawów.

Podsumowując, jąkające się dzieci, zarówno te, które przestały jąkać, jak i te dalej jąkające, wykazują różnice w połączeniach mózgowych w porównaniu do niejąkających rówieśników. Różnice te sugerują, że szybkie i precyzyjne interakcje między lewymi regionami kory ruchowej i regionami sensorycznymi mogą być naruszone u jąkających się dzieci, powodując tym samym niepłynną mowę. Wszystkie dzieci przejawiały normalną asymetrię mózgu, gdzie lewa strona była większa od prawej. Sugeruje to, że zwiększona objętość prawej strony zaobserwowana u jąkających się dorosłych może być rezultatem kompensacji za odbiegające od normy połączenia w lewej półkuli. Ponieważ badania te przeprowadzono na relatywnie małej grupie dzieci, a pierwsze objawy u jąkających się dzieci wystąpiły na dwa lata przed rozpoczęciem badań, należałoby potwierdzić te wyniki na większej grupie i na dzieciach, u których pierwsze obawy wystąpiły niedawno. Dodatkowo badanie to przeprowadzono wyłącznie na jąkających się chłopcach; biorąc pod uwagę stosunek płci (na każdą jąkającą się dziewczynkę przypada od pięciu do siedmiu jąkających się chłopców) i fakt, że większość dziewcząt wyrasta z jąkania, ważne jest, aby podczas kolejnych badań zbadać grupy złożone z obu płci.

Różnice funkcji mózgu u jąkających się dzieci

Nieprawidłowy rozwój anatomiczny zaobserwowany u jąkających się dzieci może mieć wpływ na to, jak regiony mózgu oddziałują na siebie podczas produkcji mowy. Z kolei długotrwale nieprawidłowe funkcjonowanie może doprowadzić do kolejnych strukturalnych zmian w mózgu. Do tej pory naukowcy przeprowadzili tylko kilka badań na temat różnic w funkcjonowaniu mózgu jąkających się dzieci.

W przypadku dzieci prowadzenie badań z użyciem neuroobrazowania wiąże się z wyzwaniami. Jakiekolwiek badania z użyciem rezonansu magnetycznego czy funkcjonalnego rezonansu magnetycznego (fMRI) wymagają ograniczenia ruchów głowy, zatem dziecko jest zmuszone pozostać nieruchomo w małej przestrzeni w wielkim hałasie. Inne techniki, takie jak pozytonowa emisyjna tomografia komputerowa (PET), wymagają wstrzyknięcia radioaktywnych substancji, które nie powinny być stosowane na dzieciach bez klinicznego uzasadnienia.

Prawdopodobnie ze względu na te wyzwania, badania na temat funkcji mózgu u jąkających się dzieci zostały ograniczone do używania potencjałów wywołanych. Badania te wiążą się z mierzeniem stereotypowych reakcji elektrofizjologicznych na dany bodziec (na przykład słuchową prezentację tonu czy samogłoski) przy użyciu elektroencefalogramu (EEG) lub magnetoencefalogramu (MEG). Używając elektrod lub bardzo wrażliwych cewek wzdłuż głowy, EEG i MEG mogą odebrać potencjały elektrycznego i magnetycznego pola, które są powiązane z aktywnością nerwową. Obie metody mogą prawie natychmiast wyłapać reakcję mózgu. Jednakże rozdzielczość przestrzenna, która odpowiada za lokalizowanie aktywności mózgu w pewnych jego regionach, jest znacznie mniej wiarygodna od innych technik neuroobrazowania takich jak fMRI.

Badania potencjałów wywołanych przeprowadzone z udziałem jąkających się dzieci w wieku szkolnym wykazały, że w porównaniu do grupy kontrolnej były one znacznie mniej precyzyjne w określaniu rymów, co wymaga użycia pętli fonologicznej. Autorzy zauważyli, że wywołane reakcje mózgu powiązane z procesami poznawczymi poprzedzającymi tę czynność były zmienione u jąkających się dzieci, oraz że odpowiedź mózgu nastąpiła wcześniej w prawej półkuli, podczas gdy u grupy kontrolnej odpowiedź nastąpiła szybciej po lewej stronie19. Ta sama grupa badawcza przeprowadziła badania potencjałów wywołanych z udziałem dzieci w wieku przedszkolnym i odkryła, że u dzieci tych brakowało charakterystycznej fali mózgu, która zwykle jest wzbudzana jako reakcja niejąkających dzieci na bodziec słuchowy odbiegający od normy. Wskazywało to na nieprawidłowy mechanizm poznawczy biorący udział w przetwarzaniu bodźca słuchowego, nawet u najmłodszych jąkających się dzieci20.

Inne badania na jąkających się dzieciach w wieku szkolnym przeprowadzone zostały z użyciem magnetoencefalogramu (MEG), aby zbadać znany fenomen ilustrujący interakcje między obszarami słuchowymi a obszarami motorycznymi mowy: stłumienie wywołane wokalizacją21. Działanie kory słuchowej jest zwykle stłumione podczas wokalizacji, inaczej jest podczas odsłuchiwania nagrania tej samej wokalizacji. Według naukowców ten fenomen podkreśla ścisłą współpracę między regionami słuchowymi a regionami ruchu, aby umożliwić normalną produkcję mowy. Badacze zmierzyli reakcje mózgu jąkających się dzieci w wieku szkolnym wywołane usłyszeniem tonu, usłyszeniem samogłoski i wypowiedzeniem samogłoski. W przypadku usłyszenia tonu wywołana reakcja tych dzieci nie różniła się od reakcji zdrowych dzieci z grupy kontrolnej, jednakże reakcja ich mózgu na odbiór i produkcję samogłosek była inna. Amplituda wywołanych reakcji nie różniła się, ale w przypadku jąkających się dzieci reakcja była opóźniona w obu półkulach.

W ostatnio opublikowanych badaniach stwierdzono lateralizację (dominację jednej półkuli mózgu nad drugą) w fonologicznych i prozodycznych zadaniach kontrastowych mózgu u jąkających się dorosłych oraz u dzieci w wieku szkolnym i przedszkolnym22. Zadania fonologiczne były zaangażowane w postrzeganie różnic w odrębnych jednostkach dźwięków mowy, natomiast zadaniem prozodycznego kontrastu było postrzeganie różnic w intonacji. Autorzy spodziewali się, że w porównaniu do zmian intonacji dźwięki mowy będą lepiej postrzegane w lewej półkuli mózgu w porównaniu do prawej, ponieważ obejmuje to przetwarzanie językowe, które u zdecydowanej większości osób zachodzi w lewej półkuli. Używając spektroskopii w bliskiej podczerwieni, metody pozwalającej na nieinwazyjne badanie mózgu podobnego do PET i fMRI, a jednocześnie nieograniczającego pacjentów, naukowcy odkryli, że mówiący płynnie ludzie w tym samym wieku, konsekwentnie przejawiali lateralizację lewej półkuli w przypadku odpowiedzi mózgu na bodźce słuchowe rozróżniające fonem od prozodii. W przeciwieństwie do nich ani jedna osoba z grupy jąkających się nie przejawiła lewostronnej lateralizacji. Wyniki zostały potwierdzone w każdej grupie wiekowej, łącznie z najmłodszymi dziećmi w wieku przedszkolnym. Badacze przypuszczali, że ze względu na lewostronne deficyty anatomiczne zarówno funkcje lingwistyczne, jak i prozodyczne przechodziły na prawą stronę mózgu u jąkających się dzieci, oraz tak długo, jak ten wzorzec jest utrzymany, dzieci mogą przejawiać przyrost strukturalny po prawej stronie, tak jak zauważono podczas badań anatomicznych z jąkającymi się dorosłymi7, 17, 23.

Aktualne dane wskazują na różnice w funkcjach i anatomii mózgu zarówno w obszarach słuchowych, jak i w obszarach ruchowych, nawet w najwcześniejszych stadiach jąkania się. Różnice funkcjonalne mózgu u jąkających się dzieci, jeśli jąkanie okaże się trwałe, mogą doprowadzić do zmian w strukturze mózgu, co z kolei skutkuje odbiegającą od normy lateralizację słuchowo-ruchowych interakcji dla przetwarzania mowy, które zostały zaobserwowane u jąkających się dorosłych. Przyszłe badania śledzące zarówno funkcjonalny, jak i strukturalny rozwój mózgu u rosnących jąkających się dzieci prawdopodobnie dostarczą nam ostatecznych odpowiedzi na wiele nierozwiązanych zagadnień, takich jak dlaczego niektóre jąkające się dzieci naturalnie przestają się jąkać, albo dlaczego z jąkania wychodzi więcej dziewczynek niż chłopców.

Następstwa dla leczenia

Obecnie nie ma lekarstwa, które byłoby w stanie pomóc każdej jąkającej się osobie. Najrozsądniejszym sposobem leczenia jąkania jest obecnie terapia behawioralna z wykwalifikowanym patologiem mowy i języka (najlepiej z kimś specjalizującym się w płynności mowy). Potrzebnych jest znacznie więcej danych, zanim będą mogły być zastosowane bezpośrednie kliniczne sposoby leczenia, jednak pomysł na wczesną pomoc dla jąkających się dzieci jest właściwy. Jeśli rodzice są zaniepokojeni jąkaniem się ich dziecka oraz jeśli dziecko to jąka się dłużej niż sześć miesięcy, to powinna być rozważona interwencja terapeutyczna. Te regiony mózgu, które u jąkających się dzieci okazały się nietypowe, rozwijają się w szybkim tempie i są plastyczne w dzieciństwie, a więc istnieje większe prawdopodobieństwo, że zareagują na terapię pozwalającą mózgowi rozwijać się w kierunku zgodnych z normą wzorców mowy. Jest prawdopodobne, że istnieje większa szansa na trwałą poprawę, jeśli zastosuje się terapię we wczesnym dzieciństwie niż w wieku dorosłym. W przypadku dorosłych leczenie wciąż może przynieść korzyści (tak jak w przypadku Jerzego VI Windsora), ale mogą oni potrzebować wytężonego monitorowania ich mowy, aby osiągnąć płynność, oraz w ich przypadku wciąż będzie istnieć możliwość nawrotów.

Doświadczeni terapeuci twierdzą, że skuteczna terapia w przypadku dzieci zajmuje mniej czasu niż w przypadku dorosłych, a płynność mowy jest celem większości dzieci. Dla nich poprawa może nastąpić albo dlatego, że przyjmą one kompensujący wzorzec rozwoju nerwowego, który udanie nadrabia deficyty w regionach mózgu, albo dlatego że są w stanie zaadoptować one wzorzec rozwoju przypominający ten zaobserwowany u płynnie mówiących dzieci (na razie nie mamy dowodów na poparcie żadnej z tych teorii).

Jeśli dziecko będzie dalej się jąkało w wieku dorastania, to okres szybkiego rozwoju regionów mózgu odpowiedzialnych za płynną mowę może się zakończyć; dorośli są znacznie bardziej odporni na zmiany. Właśnie z tego powodu celem większości interwencji terapeutycznych dla dorosłych nie jest płynność mowy, tylko raczej stan, w którym jąkania pojawia się z mniejszym napięciem (modyfikacja jąkania), lub wzorzec mowy, który jest wolicjonalny i świadomie kontrolowany, spowodowany ponownym poznaniem komponentów płynnej mowy, takich jak respiracja, fonacja i artykulacja (kształtowanie płynnej mowy). Te zmodyfikowane wzorce mowy różnią się od bezwysiłkowej i automatycznej produkcji mowy typowej dla ludzi mówiących płynnie. Terapia osób dorosłych musi także brać pod uwagę psychospołeczne problemy, znacznie rzadziej spotykane u jąkających się dzieci. W wielu przypadkach jąkający się dorośli wykształcili reakcję emocjonalną na swoje jąkanie oraz wielu z nich unika sytuacji, w których muszą mówić, co może nasilić i utrwalić jąkanie.

Kilka grup naukowców zbadało zmiany w mózgu związane z leczeniem jąkania się w wieku dorosłym (głównie kształtowanie płynności mowy)11, 24-26. Niektóre z ważniejszych odkryć wykazują, że terapia prowadzi do zmniejszenia nadaktywności prawej półkuli mózgu zaobserwowanej przed terapią, a także zwiększenie aktywności w lewej półkuli w regionach odpowiedzialnych za planowanie, wykonywanie i słuchowe sprzężenie zwrotne. Nietypowa aktywność jąder podstawnych także się zmniejszyła pod wpływem terapii27. Te zmiany w mózgu wciąż znacznie różnią się od aktywności mózgu zaobserwowanej u płynnie mówiących ludzi. Z badań wynika, że przynajmniej na poziomie nerwowym istnieją limity, których nawet za pomocą terapii jąkający się dorośli nie mogą przekroczyć. Odkrycia te jeszcze bardziej podkreślają wagę wczesnej pomocy, ponieważ terapia podczas wczesnego dzieciństwa daje możliwość zmiany, lub znormalizowania funkcji mózgu, zanim zmiany spowodowane jąkaniem utrwalą się i tym samym staną się znacznie bardziej odporne na terapię.

W przyszłości naukowcy powinni zbadać efekty terapii u dzieci i ustalić, czy poprawa spowodowana leczeniem we wczesnym dzieciństwie prowadzi do podobnej struktury i funkcji mózgu zaobserwowanej u dzieci, które same przestały się jąkać, czy tej zaobserwowanej u dzieci, które nigdy się nie jąkały. Jeśli zmiany spowodowane terapią nie prowadzą do struktury i funkcji mózgu podobnej do tej u niejąkających dzieci, ale podobnej do tej zaobserwowanej u dzieci, które wyszły z jąkania, może to oznaczać udany kompensacyjny rozwój, który może być celem przyszłej terapii behawioralnej przeznaczonej zarówno dla dorosłych, jak i dla dzieci.

Postępy w badaniach genetycznych mogą doprowadzić do lepszego zrozumienia podstaw molekularnych i biologicznych ścieżek powiązanych z jąkaniem28-30 oraz do lepszych metod diagnostycznych i lepszego podejścia do leczenia, w tym leczenia farmakologicznego* i terapii genowej. Istnieją znaczące dowody na to, że czynniki genetyczne przyczyniają się do jąkania. Jąkanie przejawia silną agregację rodzinną33-35, a badania bliźniąt wykazały, że istnieje większa szansa na jąkanie u bliźniąt jednojajowych, niż u bliźniąt dwujajowych36-38. Chociaż jest pewne, że istnieje duży wkład genetyczny w jąkanie, to sposób dziedziczenia jest wciąż niejasny. Kilka badań wiązań całego genomu39-43 ukazało drobne dowody na powiązania z którymkolwiek obszarem, a powtórzenia rezultatów w innych laboratoriach były rzadkie. Ostatnie odkrycie mutacji w specyficznych genach powiązanych z zaburzeniami lizosomalnymi (zaburzeniami organelli komórkowych odpowiedzialnych za niszczenie odpadów komórkowych) u rodzin z historią jąkania44 zostało uznane za możliwą, neurochemiczną podstawę deficytu istoty białej45, jednak rezultaty te oczekują potwierdzenia. Więcej badań musi potwierdzić związek między mutacjami a wzorcami rozwoju mózgu powiązanymi z jąkaniem.

Wciąż jesteśmy we wczesnej fazie zrozumienia podstaw tego zagadkowego stanu mowy. Z kolejnymi postępami w badaniu nerwowych i genetycznych podstaw jąkania naukowcy mogą znaleźć obiektywny biologiczny marker dla chronicznego jąkania, a także zmiany w mózgu prowadzące do skutecznego wyleczenia z jąkania. Te przyszłe postępy doprowadzą do lepszych diagnoz klinicznych i przybliżą nas do znajdowania celów leczenia. W miarę zbliżania się do odkrycia etiologii jąkania zbliżymy się także do znalezienia długoterminowego lekarstwa.


Przypisy

* Ostatnio przeprowadzono badania kliniczne na dużą skalę na temat leku pagoclone mającego wyleczyć osoby dorosłe z jąkania31. Potrzebnych jest więcej badań, aby określić rzetelność wyników32.

Źródło: http://dana.org/Cerebrum/Default.aspx?id=39465

Referencje

1. Hickok, G., & Poeppel, D. (2007). The cortical organization of speech processing. Nature Reviews Neuroscience, 8(5), 393-402.

2. Saur, D., Kreher, B. W., Schnell, S., Kummerer, D., Kellmeyer, P., Vry, M. S., . . . Weiller, C. (2008). Ventral and dorsal pathways for language. Proceedings of the National Academy of Sciences, USA, 105(46), 18035-18040.

3. Chang, S. E., Erickson, K. I., Ambrose, N. G., Hasegawa-Johnson, M. A., & Ludlow, C. L. (2008). Brain anatomy differences in childhood stuttering. Neuroimage, 39(3), 1333-1344.

4. Sommer, M., Koch, M. A., Paulus, W., Weiller, C., & Buchel, C. (2002). Disconnection of speech-relevant brain areas in persistent developmental stuttering. Lancet, 360(9330), 380-383.

5. Watkins, K. E., Smith, S. M., Davis, S., & Howell, P. (2008). Structural and functional abnormalities of the motor system in developmental stuttering. Brain, 131(Pt 1), 50-59.

6. Cykowski, M. D., Fox, P. T., Ingham, R. J., Ingham, J. C., & Robin, D. A. (2010). A study of the reproducibility and etiology of diffusion anisotropy differences in developmental stuttering: a potential role for impaired myelination. Neuroimage, 52(4), 1495-1504.

7. Foundas, A. L., Bollich, A. M., Feldman, J., Corey, D. M., Hurley, M., Lemen, L. C., & Heilman, K. M. (2004). Aberrant auditory processing and atypical planum temporale in developmental stuttering. Neurology, 63(9), 1640-1646.

8. Braun, A. R., Varga, M., Stager, S., Schulz, G., Selbie, S., Maisog, J. M., . . . Ludlow, C. L. (1997). Altered patterns of cerebral activity during speech and language production in developmental stuttering. An H2(15)O positron emission tomography study. Brain, 120 ( Pt 5), 761-784.

9. Fox, P. T., Ingham, R. J., Ingham, J. C., Hirsch, T. B., Downs, J. H., Martin, C., . . . Lancaster, J. L. (1996). A PET study of the neural systems of stuttering. Nature, 382(6587), 158-161.

10. Chang, S. E., Kenney, M. K., Loucks, T. M., & Ludlow, C. L. (2009). Brain activation abnormalities during speech and non-speech in stuttering speakers. Neuroimage, 46(1), 201-212.

11. De Nil, L. F., Kroll, R. M., & Houle, S. (2001). Functional neuroimaging of cerebellar activation during single word reading and verb generation in stuttering and nonstuttering adults. Neuroscience Letters, 302(2-3), 77-80.

12. Sowell, E. R., Peterson, B. S., Thompson, P. M., Welcome, S. E., Henkenius, A. L., & Toga, A. W. (2003). Mapping cortical change across the human life span. Nature Neuroscience, 6(3), 309-315.

13. Sowell, E. R., Thompson, P. M., Leonard, C. M., Welcome, S. E., Kan, E., & Toga, A. W. (2004). Longitudinal mapping of cortical thickness and brain growth in normal children. Journal of Neuroscience, 24(38), 8223-8231.

14. Lu, L. H., Leonard, C. M., Thompson, P. M., Kan, E., Jolley, J., Welcome, S. E., . . . Sowell, E. R. (2007). Normal developmental changes in inferior frontal gray matter are associated with improvement in phonological processing: A longitudinal MRI analysis. Cerebral Cortex, 17(5), 1092-1099.

15. Paus, T. (1999). Structural maturation of neural pathways in children and adolescents: In vivo study. Science, 283(5409), 1908-1911.

16. Giorgio, A., Watkins, K. E., Douaud, G., James, A. C., James, S., De Stefano, N., . . . Johansen-Berg, H. (2008). Changes in white matter microstructure during adolescence. Neuroimage, 39(1), 52-61.

17. Foundas, A. L., Bollich, A. M., Corey, D. M., Hurley, M., & Heilman, K. M. (2001). Anomalous anatomy of speech-language areas in adults with persistent developmental stuttering. Neurology, 57(2), 207-215.

18. Jancke, L., Hanggi, J., & Steinmetz, H. (2004). Morphological brain differences between adult stutterers and non-stutterers. BioMedCentral Neurology, 4(1), 23.

19. Weber-Fox, C., Spruill, J. E. III, Spencer, R., & Smith, A. (2008). Atypical neural functions underlying phonological processing and silent rehearsal in children who stutter. Developmental Science, 11(2), 321-337.

20. Kaganovich, N., Wray, A. H., & Weber-Fox, C. (2010). Non-linguistic auditory processing and working memory update in pre-school children who stutter: an electrophysiological study. Developmental Neuropsychology, 35(6), 712-736.

21. Beal, D. S., Quraan, M. A., Cheyne, D. O., Taylor, M. J., Gracco, V. L., & De Nil, L. F. (2011). Speech-induced suppression of evoked auditory fields in children who stutter. Neuroimage, 54(4), 2994-3003.

22. Sato, Y., Mori, K., Koizumi, T., Minagawa-Kawai, Y., Tanaka, A., Ozawa, E., . . . Mazuka, R. (2011). Functional lateralization of speech processing in adults and children who stutter. Frontiers in Psychology, 2, 70.

23. Foundas, A. L., Corey, D. M., Angeles, V., Bollich, A. M., Crabtree-Hartman, E., & Heilman, K. M. (2003). Atypical cerebral laterality in adults with persistent developmental stuttering. Neurology, 61(10), 1378-1385.

24. Neumann, K., Euler, H. A., von Gudenberg, A. W., Giraud, A. L., Lanfermann, H., Gall, V., & Preibisch, C. (2003). The nature and treatment of stuttering as revealed by fMRI A within- and between-group comparison. Journal of Fluency Disorders, 28(4), 381-409; quiz 409-410.

25. Neumann, K., Preibisch, C., Euler, H. A., Gudenberg, A. W. V., Lanfermann, H., Gall, V., & Giraud, A. L. (2005). Cortical plasticity associated with stuttering therapy. Journal of Fluency Disorders, 30(1), 23-39.

26. Kell, C. A., Neumann, K., von Kriegstein, K., Posenenske, C., von Gudenberg, A. W., Euler, H., & Giraud, A. L. (2009). How the brain repairs stuttering. Brain, 132 (Pt10), 2747-2760.

27. Giraud, A. L., Neumann, K., Bachoud-Levi, A. C., von Gudenberg, A. W., Euler, H. A., Lanfermann, H., & Preibisch, C. (2008). Severity of dysfluency correlates with basal ganglia activity in persistent developmental stuttering. Brain and Language, 104(2), 190-199.

28. Kang, C., & Drayna, D. (2011). Genetics of speech and language disorders. Annual Review of Genomics and Human Genetics, doi:10.1146/annurev-genom-090810-183119.

29. Newbury, D. F., & Monaco, A. P. (2010). Genetic advances in the study of speech and language disorders. Neuron, 68(2), 309-320.

30. Grigorenko, E. L. (2009). Speaking genes or genes for speaking? Deciphering the genetics of speech and language. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 50(1-2), 116-125.

31. Maguire, G., Franklin, D., Vatakis, N. G., Morgenshtern, E., Denko, T., Yaruss, J. S., . . . Riley, G. (2010). Exploratory randomized clinical study of pagoclone in persistent developmental stuttering: the EXamining Pagoclone for peRsistent dEvelopmental Stuttering Study. Journal of Clinical Psychopharmacology, 30(1), 48-56.

32. Ingham, R. J. (2010). Comments on article by Maguire et al: pagoclone trial: questionable findings for stuttering treatment. Journal of Clinical Psychopharmacology, 30(5), 649-650; author reply 650-641.

33. Porfert, A. R., & Rosenfield, D. B. (1978). Prevalence of stuttering. Journal of Neurology, Neurosurgery and Psychiatry, 41(10), 954-956.

34. Kidd, K. K., Heimbuch, R. C., & Records, M. A. (1981). Vertical transmission of susceptibility to stuttering with sex-modified expression. Proceedings of the National Academy of Sciences, USA, 78(1), 606-610.

35. Buck, S. M., Lees, R., & Cook, F. (2002). The influence of family history of stuttering on the onset of stuttering in young children. Folia Phoniatrica et Logopaedica, 54(3), 117-124.

36. Andrews, G., Morris-Yates, A., Howie, P., & Martin, N. G. (1991). Genetic factors in stuttering confirmed. Archives of General Psychiatry, 48(11), 1034-1035.

37. Felsenfeld, S., Kirk, K. M., Zhu, G., Statham, D. J., Neale, M. C., & Martin, N. G. (2000). A study of the genetic and environmental etiology of stuttering in a selected twin sample. Behavior Genetics, 30(5), 359-366.

38. Howie, P. M. (1981). Concordance for stuttering in monozygotic and dizygotic twin pairs. Journal of Speech and Hearing Research, 24(3), 317-321.

39. Shugart, Y. Y., Mundorff, J., Kilshaw, J., Doheny, K., Doan, B., Wanyee, J., . . . Drayna, D. (2004). Results of a genome-wide linkage scan for stuttering. American Journal of Medical Genetics Part A, 124A(2), 133-135.

40. Riaz, N., Steinberg, S., Ahmad, J., Pluzhnikov, A., Riazuddin, S., Cox, N. J., & Drayna, D. (2005). Genomewide significant linkage to stuttering on chromosome 12. American Journal of Human Genetics, 76(4), 647-651.

41. Raza, M. H., Riazuddin, S., & Drayna, D. (2010). Identification of an autosomal recessive stuttering locus on chromosome 3q13.2-3q13.33. Human Genetics, 128(4), 461-463.

42. Wittke-Thompson, J. K., Ambrose, N., Yairi, E., Roe, C., Cook, E. H., Ober, C., & Cox, N. J. (2007). Genetic studies of stuttering in a founder population. Journal of Fluency Disorders, 32(1), 33-50.

43. Suresh, R., Ambrose, N., Roe, C., Pluzhnikov, A., Wittke-Thompson, J. K., Ng, M. C., . . . Cox, N. J. (2006). New complexities in the genetics of stuttering: significant sex-specific linkage signals. American Journal of Human Genetics, 78(4), 554-563.

44. Kang, C., Riazuddin, S., Mundorff, J., Krasnewich, D., Friedman, P., Mullikin, J. C., & Drayna, D. (2010). Mutations in the lysosomal enzyme-targeting pathway and persistent stuttering. New England Journal of Medicine, 362(8), 677-685.

45. Fisher, S. E. (2010). Genetic susceptibility to stuttering. New England Journal of Medicine, 362(8), 750-752.

46. Chang, S. E., Horwitz, B., Ostuni, J., Reynolds, R., & Ludlow, C. L. (2011). Evidence of left inferior frontal-premotor structural and functional connectivity deficits in adults who stutter. Cerebral Cortex, In Press.

47. Nucifora, P. G., Verma, R., Melhem, E. R., Gur, R. E., & Gur, R. C. (2005). Leftward asymmetry in relative fiber density of the arcuate fasciculus. Neuroreport, 16(8), 791-794.
Komentarze do artykułu: "Zastosowanie obrazowania mózgu do rozwikłania tajemnicy jąkania"
neokid
avatar
Dodane dnia 31-01-2015 23:30 #1
Właśnie opublikowane zostało nowe badanie Soo-Eun Chang przeprowadzone na małych dzieciach: http://brain.oxfordjournals...0.abstract

Widzę też, że ludzie z Australii poszli o krok dalej i zaczynają skanować niemowlaki... bardzo dobrze: http://www.abc.net.au/news/...se/6055084
Dodaj komentarz
Zaloguj się, żeby móc dodawać komentarze.
Oceny
Dodawanie ocen dostępne tylko dla zalogowanych Użytkowników.

Proszę się zalogować lub zarejestrować, żeby móc dodawać oceny.

Brak ocen.
Logowanie
> Nazwa Użytkownika

> Hasło

Zapamiętaj mnie
Zaloguj jako ukryty



Rejestracja
Zapomniane hasło?
Ostatnie Komentarze
virino
dnia 02-10-2017 11:29
Przyznam, że z zaskoczeniem, skonstatowałam, że Demostenes był dla mnie bardzo inspirującym miejscem...
Przejdź do komentarza
Ralph
dnia 02-10-2017 08:18
Tylko nie wybieraj opcji "nigdy" ... czekamy na pozytywne wieści ;)
Przejdź do komentarza
slawek_w
dnia 24-07-2017 06:59
Unikanie wypowiadania się tematem najbliższego spotkania. Data: środa (26. lipca), godzina 20:00. ...
Przejdź do komentarza
slawek_w
dnia 17-07-2017 08:06
Wpływ rodzaju wypowiedzi na płynność - o tym porozmawiamy w najbliższy piątek (21. lipca) o 20:00 na...
Przejdź do komentarza

> Więcej komentarzy <
Popularne artykuły w ostatnich 6 miesiącach
Katowice - otwarte forum dyskusyjne oraz wykład...
Terapia poznawczo-behawioralna od ASRC – ...
W oczekiwaniu na nową odsłonę strony...
Terapia poznawczo-behawioralna od ASRC – ...

Użytkowników Online
Gości Online: 1
Brak Użytkowników Online

Zarejestrowanych Użytkowników: 2,581
Najnowszy Użytkownik: Odeta
Ostatnio na stronie
maras k< 5 min
BlueDay04:11:48
Odeta22:53:01
damen 1 dzień
podomka 1 dzień
p_kulis 1 dzień
duszek97 1 dzień
Rafi24 2 dni
bigosik 2 dni
bonio12345 2 dni
Ralph 2 dni
Karol924 3 dni
moni 3 dni
lyric1 3 dni
Oraz 1 ukryty