Camperdown Program uczy nie tyle 'jak nie jąkać się’, ale 'jak mówić inaczej’ – to zasadnicza różnica w podejściu do terapii.
– Prof. Mark Onslow (współtwórca programu)
Camperdown Program pokazuje, że jąkanie można kontrolować, ale wymaga to takiego samego zaangażowania jak nauka gry na instrumencie.
– Prof. Ross Menzies (psycholog związany z programem)
W pierwszej fazie terapii według programu Camperdown kluczowym celem jest nauczenie się nowego wzorca mowy, opartego na technice tzw. „prolonged speech” (wydłużonej mowie). Na tym etapie pacjent poznaje szczegółowo sposób kontrolowanego, celowego spowalniania mowy, co pozwala na eliminację bloków i przerywań. Proces rozpoczyna się od oglądania modelowego nagrania, w którym prezentowany jest sposób mówienia przez profesjonalnego mówcę – model wideo służy jako wzorzec, z którego pacjent może czerpać inspirację i naśladować odpowiedni rytm, intonację oraz tempo wypowiedzi.
W trakcie nauki techniki terapeuta wyjaśnia, w jaki sposób należy wydłużać poszczególne dźwięki, kontrolować przepływ powietrza oraz „wypływać” z bloków. Pacjent uczy się także, jak świadomie oceniać swoją mowę przy użyciu specjalnie opracowanych skal, co umożliwia mu samodzielne monitorowanie postępów. W tej fazie kluczowe jest skoncentrowanie się na artykulacji, płynności oraz na utrzymaniu równomiernego tempa – wszystko to odbywa się w atmosferze pełnego wsparcia, gdzie każdy błąd stanowi okazję do nauki i doskonalenia umiejętności.
Po opanowaniu podstawowych technik mowy następuje etap utrwalania w warunkach kontrolowanych. W tym okresie pacjent przechodzi od nauki izolowanych ćwiczeń do systematycznego wypracowywania płynnej mowy w stabilnych, przewidywalnych warunkach. Terapia odbywa się zazwyczaj w gabinecie logopedycznym lub w innym zorganizowanym środowisku, gdzie można ograniczyć elementy stresujące. W trakcie sesji terapeutycznych pacjent wykonuje zadania o rosnącym stopniu trudności.
Zaczyna od prostego powtarzania zdań lub krótkich tekstów, a następnie stopniowo przechodzi do dłuższych wypowiedzi. Terapeuta dba o to, aby pacjent mógł skoncentrować się wyłącznie na wprowadzaniu nowo nabytej techniki, bez dodatkowych zakłóceń dostępnych w naturalnych, codziennych sytuacjach. Kierując uwagę pacjenta na aspekty takie jak rytm, intonacja oraz dokładność artykulacji, specjalista zapewnia systematyczne korekty i motywuje do samodzielnej oceny efektów. Efektem tego etapu jest stopniowe zwiększanie pewności siebie i sprawności w operowaniu techniką, co pozwala na osiągnięcie stabilności w kontrolowanym środowisku.
Kiedy nowe wzorce mowy są już utrwalone w warunkach kontrolowanych, kolejny etap terapii polega na generalizacji umiejętności, czyli przeniesieniu ich do rzeczywistego życia. W tej fazie pacjent zaczyna stosować wyuczone techniki podczas codziennych aktywności – rozmów z rodziną, w pracy, przy telefonicznych kontaktach czy w sytuacjach towarzyskich. Celem jest, by technika nie była stosowana tylko w gabinecie terapeutycznym, ale stała się naturalnym elementem komunikacji.
Proces generalizacji odbywa się stopniowo: najpierw w sytuacjach mało stresujących, gdzie otoczenie jest przewidywalne, a następnie w obszarach, które wcześniej wywoływały większy lęk. Kluczową rolę nadal pełni terapeuta, wspierając pacjenta poprzez okresowe konsultacje, które umożliwiają analizę postępów oraz omawianie trudności napotkanych w realnych sytuacjach. Efektem tego etapu jest zwiększenie samodzielności, lepsza adaptacja do zmiennych warunków komunikacyjnych oraz umiejętność radzenia sobie z ewentualnymi nawrotami poprzez stosowanie technik korygujących w czasie rzeczywistym.
Ostatnia faza terapii to utrzymanie osiągniętych efektów oraz praca nad zapobieganiem nawrotom jąkania. W tej fazie pacjent staje się coraz bardziej odpowiedzialny za prowadzenie terapii samodzielnie, korzystając ze stałego wsparcia terapeuty w formie okresowych spotkań. Kluczowe działania obejmują regularne samokontrole, prowadzenie dziennika mowy oraz uczestnictwo w grupach wsparcia, które umożliwiają wymianę doświadczeń z innymi osobami przechodzącymi terapię.
Pacjent uczy się również rozpoznawać wczesne sygnały nawrotów i wdrażać interwencyjne techniki, zanim metoda całkowicie przestanie działać. Terapeuta udziela porad dotyczących codziennych strategii radzenia sobie z trudnościami, co pozwala na utrzymanie wysokiego poziomu płynności mowy oraz minimalizację ryzyka nawrotu. W tej fazie bardzo ważne jest również utrzymanie pozytywnego nastawienia, celem zapobiegania lękowi przed mówieniem w nowych sytuacjach i podtrzymywania już osiągniętych postępów.
