Lęk przed mówieniem jest często większą przeszkodą niż samo jąkanie. Dlatego w terapii tak ważne jest oswojenie strachu i nauka akceptacji siebie.
– podejście dr M. Chęćka
Jąkanie to nie tylko zaburzenie mowy, ale przede wszystkim zakłócona relacja człowieka z samym sobą i otoczeniem. Prawdziwa terapia musi obejmować całą osobę, nie tylko jej mowę.
– podejście dr M. Chęćka
Ćwiczenia oddechowe stanowią fundament terapii, umożliwiając regulację oddechu podczas mówienia. Główne założenia ćwiczeń oddechowych w programie to:
1. Regulacja i kontrola oddechu
Pacjent uczy się oddychać głęboko i przeponowo, co pozwala na płynniejsze przejście między fazami wdechu i wydechu. Ćwiczenia, takie jak oddychanie przeponowe, realizowane w pozycji siedzącej lub leżącej, umożliwiają wyciszenie układu nerwowego oraz zmniejszenie napięcia mięśniowego odpowiadającego za wydobywanie dźwięków.
2. Synchronizacja oddechu z mową
Specjalne techniki, np. ćwiczenie „4-4-4” (wdech, zatrzymanie i wydech – każde przez 4 sekundy), pomagają pacjentom skoordynować rytm oddychania z mową. Dzięki tym ćwiczeniom możliwe jest zminimalizowanie przerw i niekontrolowanych oddechowych „przerw” w trakcie wypowiedzi, co znacząco przyczynia się do zwiększenia płynności mowy.
3. Redukcja napięcia i relaksacja
Połączenie ćwiczeń oddechowych z technikami relaksacyjnymi (np. wizualizacja, techniki mindfulness) pomaga obniżyć poziom stresu oraz napięcia emocjonalnego, co przekłada się na łatwiejsze rozpoczęcie mowy. Pacjenci uczą się rozpoznawać momenty wzrastającego stresu przed mówieniem i wprowadzać automatyczne mechanizmy relaksacyjne.
Poprawa płynności mowy w programie opiera się na wielu zintegrowanych metodach, których celem jest wypracowanie nowych, mniej napiętych wzorców artykulacyjnych:
1. Technika przedłużonego mówienia (TPM)
Polega na celowym wydłużaniu artykulacji poszczególnych dźwięków i sylab. Pacjent stopniowo zmniejsza tempo swoich wypowiedzi, co prowadzi do lepszej kontroli nad aparatem mowy oraz redukuje ryzyko wystąpienia zacięć.
2. Technika delikatnego startu mowy (TDSM)
W tej metodzie nacisk kładzie się na łagodne rozpoczynanie wypowiedzi. Pacjent uczy się inicjowania mowy bez nagłego i gwałtownego napięcia mięśniowego, co często skutkuje zmniejszeniem lęku przed rozpoczęciem mówienia.
3. Rytmizacja mowy
Technika ta wykorzystuje rytmiczny ruch, np. paraboliczny ruch dłoni lub palca, który ma za zadanie zsynchronizować tempo ruchu z rytmem wypowiadanych sylab. Dzięki temu mowa nabiera jednolitego rytmu, co sprzyja jej płynności.
4. Ćwiczenia fonacyjne i emisyjne
Uczestnicy terapii wykonują ćwiczenia mające na celu poprawę emisji głosu oraz dokładnej artykulacji dźwięków. Działania te wpływają na redukcję napięcia w krtani i poprawę jakości dźwięku, co przekłada się na naturalność wypowiedzi.
Skuteczna terapia jąkania wymaga równoległej pracy nad emocjonalnym aspektem zaburzenia. Elementy pracy z emocjami obejmują:
1. Relaksacja i redukcja stresu
Poza ćwiczeniami oddechowymi, sesje zawierają techniki relaksacyjne, mające na celu rozluźnienie mięśni, a także redukcję napięcia psychicznego. Pacjenci uczą się technik progresywnej relaksacji mięśniowej oraz medytacji, co pomaga obniżyć poziom stresu związanego z mówieniem.
2. Budowanie pewności siebie
Terapia kładzie nacisk na pozytywne nastawienie i asertywność. Pacjenci pracują nad przyjmowaniem postawy, która wspiera pewność siebie – zarówno fizycznej, jak i psychicznej. Ćwiczenia motywacyjne, konstruktywna autoprezentacja oraz praca z wizualizacją sukcesu pozwalają na budowanie pozytywnego obrazu siebie.
3. Akceptacja siebie i redukcja wstydu
Kluczowe jest uświadomienie sobie, że jąkanie jest tylko jednym z elementów występujących w indywidualnej sylwetce komunikacyjnej. Praca terapeutyczna obejmuje metody umożliwiające akceptację problemu i zmniejszenie emocjonalnego obciążenia, które wynika z krytycznego oceniania własnej mowy.
4. Wsparcie społeczne
Wiele sesji obejmuje elementy pracy w grupie, gdzie pacjenci dzielą się swoimi doświadczeniami i wspierają wzajemnie. Takie spotkania pomagają przełamać uczucie izolacji i podnoszą motywację do dalszej terapii.
5. Indywidualizacja i monitorowanie postępów
Terapia jest dostosowywana do indywidualnych potrzeb pacjenta, co pozwala na skupienie się na osobistych barierach emocjonalnych. Regularna ocena postępów i wyzwań pomaga na bieżąco korygować strategię terapeutyczną, dzięki czemu pacjent uczy się radzić sobie z emocjonalnymi aspektami jąkania zarówno w gabinecie, jak i w codziennych sytuacjach.
