LĘK SPOŁECZNY A JĄKANIE

0

Związek lęku społecznego z jąkaniem.

Skąd wiadomo, że lęk jest związany z jąkaniem?

  • U osób jąkających się, lęk prowadzi do nasilenia się jąkania (oparte na badaniach naukowych). Większość terapeutów mowy potwierdza to.
  • Wiadomym jest, że stopień jąkania zależy w pewnym stopniu od sytuacji, w której znajduje się dana osoba. Wielu jąkających się nie jąka się, mówiąc do zwierząt czy też roślin. Natomiast jąkanie jest przeważanie nasilone podczas rozmowy z ludźmi, szczególnie, z „ważnym” osobami. Oczywistym jest, że osoby jąkające się, są wstanie mówić dobrze w określonych sytuacjach (przeważanie to robią mówiąc do zwierząt, partnerów, czy też przedmiotów).
  • Najprostszym sposobem wyjaśnienia, dlaczego jąkający się nie mówią płynnie przez cały czas, jest to, że w pewnych sytuacjach socjalnych, rozmawiając z określonymi osobami występuję u nich podwyższony poziom lęku (niepokoju).
  • Mowa związana jest z ruchami powietrza przepływającego poprzez delikatne części krtani. Lęk wytwarza zmiany w oddychania (niemożliwość złapania oddechu, przyśpieszony oddech, oddychanie płytkie itp.) i utrudnia kontrolę przepływu powietrza. Z tego powodu mowa płynna i kontrolowalna jest utrudniona.
  • Układ limbiczny (sterujący zachowaniami emocjonalnymi, ośrodek lęku w mózgu) połączony jest za pomocą dróg dośrodkowych z narządem mowy, tak więc lęk może wpływać na kontrolę mówienia. Zatem obszary w mózgu związane z regulacją stanów lękowych są związane bezpośrednio z obszarami okolic krtani, odpowiedzialnymi za mowę.
  • Kiedy ludzie są niespokojni, zwracają uwagę na rzeczy, których się obawiają. Np. mogą zwracać uwagę na sposób, w jaki inni patrzą się na nich, lub też na uczucie ściskania w krtani. Oznacza to, że nie są w stanie odpowiednio skupić się na wytwarzaniu normalnej mowy.
  • Kiedy nauczysz się technik związanych z kontrolą mowy, uświadomisz sobie, że ich wdrożenie wymaga dużo ćwiczeń i uważności. To jest trochę jak uprawianie sportu. Aby nauczyć się grać w golfa, musisz nauczyć się takiego samego wymachu, za każdym razem. Istnieje wiele szczegółów, na których należy się świadomie skupić, aby czynność wykonywać dobrze, a nie skupiać swojej uwagi na innych rzeczach (np. jak inni patrzą na ciebie).
  • U osób niejąkających się może występować jąkanie podczas szczególnie wysokiego poziomu stresu.

Myśli przyczynowe (causal thougths)

Myśli przyczynowe, powodujące trudności podczas sytuacji społecznych, zostały podzielone przez wiodących badaczy (Clark & Wells, 1995; Clark, 2005) na trzy kategorie.

  1. Za wysokie wymagania dotyczące aspektów społecznych.

Np. Nie mogę pokazać żadnych oznak słabości. Muszę zawsze brzmień inteligentnie i płynnie. Nie mogę przerywać lub opóźniać mowy innych osób.

  1. Przekonania warunkowe, związane z konsekwencjami określonego działania.

Np. Jeśli się z kimś nie zgodzę, pomyślą, że jestem głupi i mnie odtrącą. Jeśli się jąkam, lub też okazuję inne oznaki lęku, ludzie pomyślą, że jestem dziwny i nie będę mnie lubić. Jeśli będę cicho, pomyślą, że jestem nudny.

  1. Przekonania bezwarunkowe.

Np. Jestem dziwny lub inny. Nikt mnie nie lubi, jestem nudny, głupi.

Te myśli przyczynowe powodują, że ludzie obawiają się sytuacji społecznych i często interpretują niejednoznaczne sygnały, jako negatywną ocenę.

Podejście to tworzy błędne koło, podtrzymujące te negatywne przekonania i oceny.

Poniżej zaprezentowano przykłady tych myśli:

Typowa myśl przyczynowa Konsekwencje
Muszę być kochany i akceptowany przez innych. Lęk, zachowania nieasertywne, depresja, niska samoocena.
Muszę być kompetentny, pasujący i osiągać sukcesy w każdej dziedzinie. Lęk, zaniżanie własnej oceny, depresja, frustracja, wstyd, odkładanie rzeczy na później.
Świat powinien być sprawiedliwy, a ja zawsze traktowany uczciwie. Złość, uraza, frustracja, depresja.
Niektórzy ludzie są źli i zasługują na oskarżenia lub ukaranie za ich przewinienia. Złość, uraza, nienawiść, depresja.
Jeśli zrobię coś źle, jestem złą osobą, nawalam, jestem idiotą. Niska samoocena, frustracja, depresja.
Powinienem dostać od świata to, czego potrzebuję. Życie powinno być komfortowe. Nie mogę cierpieć lub odczuwać niedogodności. Frustracja, depresja, rozpacz.
To okropne, jeśli rzeczy nie idą po mojej myśli. Frustracja, złość, depresja, lęk.
Łatwiej jest obejść problem, niż zmierzyć się z nim Odkładanie rzeczy na później, sprawy nierozwiązane, napięcia w relacjach, bezradność.
Ludzkie nieszczęście jest skutkiem okoliczności, niemożliwe jest bycie szczęśliwym, jeśli rzeczy nie idą po mojej myśli Bezradność, beznadzieja, nieumiejętność przyjęcia odpowiedzialności, rozpacz.
Jeśli jest jakakolwiek szansa, że coś może się nie udać, muszę ciągle o tym myśleć. Lęk, ruminacja (rodzaj obsesyjnych myśli charakteryzujący się ciągłymi wątpliwościami co do jakości i faktu wykonanych czynności).
Zawsze jest rozwiązanie każdego problemu, to straszne, że nie mogę go znaleźć. Brak decyzji, odwlekanie, lęk.

Kategorie

W książce „Feeling Good”, David Burns (1985) pogrupował myśli przyczynowe na 10 różnych kategorii:

  1. Wszystko albo nic: Widzisz rzeczy w absolutnych, czarno-białych kategoriach.
  2. Uogólnianie: Widzisz rzeczy negatywne, jako kolejny przykład ciągu niekończących się porażek.
  3. Filtrowanie mentalne: Rozwodzisz się nad rzeczami negatywnymi, pomijając pozytywne.
  4. Umniejszanie pozytywów: Pomijasz rzeczy pozytywne, twierdzisz, że osiągnięcia i rzeczy pozytywne nie liczą się.
  5. Pochopne wnioski:

(A) Czytanie w myślach: Zakładasz, że ludzie reagują na ciebie negatywnie, chociaż nie ma na to obiektywnych dowodów.

(B) Przepowiadanie przyszłości: Zakładasz, że sprawy potoczą się nie po twojej myśli, z negatywnym skutkiem dla ciebie.

  1. Potęgowanie lub pomniejszanie: Niewłaściwie oceniasz rzeczy, zwiększasz lub pomniejszasz ich wagę.
  2. Uzasadnianie emocjonalne: Uzasadniasz, bazując na tym, jak się czujesz: „Czuję się jak idiota, więc musze nim być”.
  3. Deklaracja “powinienem”: Krytykujesz siebie lub innych za pomocą twierdzeń „powinienem, powinien” lub „nie powinienem, nie powinien.” „Muszę, musi” i „należy” pełnią podobną rolę
  4. Etykietowanie: Identyfikujesz się ze swoimi brakami. Zamiast powiedzieć „popełniłem błąd” mówisz „Jestem idiotą”.
  5. Personalizacja i obwinianie: Obwiniasz siebie za coś, za co nie jesteś całkowicie odpowiedzialny lub też obwiniasz innych, pomijając swoje zachowania i postawy, które mogą również przyczyniać się do problemu.

Podsumowanie

Dlaczego powinienem analizować, identyfikować te myśli?

Pamiętaj…

Lęk pogarsza mowę.

Ogólnie, lęk jest skutkiem niepotrzebnych myśli przyczynowych. Myśli te koncentrują się na tym, jak inni oceniają cię w sytuacjach społecznych. Więc jeśli nie będziesz się przejmował oceną innych, nie będziesz odczuwał lęku w sytuacjach społecznych.

I będziesz mówił najlepiej jak potrafisz!

Z tego powodu jest tak istotne, abyś zmierzył się ze swoimi negatywnymi myślami.

Ćwiczenia – analizowanie myśli przyczynowych:

Przypomnij sobie trudną dla ciebie sytuację, związaną z jąkaniem.

Opisz Twoją myśl związaną z tą sytuacją.

Jakie mam dowody przemawiające za tą myślą?
Jakie mam dowody przemawiające przeciwko tej myśli.
Co powiedziałbym swojemu przyjacielowi (aby mu pomóc) jeśli miałby taką myśl.
Pomyśl o swoim najbardziej zrównoważonym, racjonalnym i wspierającym cię członku rodziny lub przyjacielu. Co on / ona by powiedział / a.
Czy martwisz się czymś, co od ciebie nie zależy? Po co się tym martwić?
Co ta myśl ci daje? Jak się przez nią czujesz? Pomaga, czy wręcz przeciwnie – wywołuje stres?
Co zyskałbyś porzucając tą myśl? Jak twoje życie zmieniłoby się, jeśli był nie wierzył w tą myśl?
Jeśli ta myśl przyczynowa jest nawet prawdziwa, jaki jest jej najgorszy skutek. Czy rzeczywiście jest tak źle jak sądzisz?

Obserwuj i identyfikuj swoje myśli przyczynowe, powtarzaj powyższą analizę.

0